Олтин нархининг тушиши Ўзбекистон захираларига таъсир қилиши мумкин – Fitch Ratings

Ўзбекистон халқаро захираларининг 87 фоизи олтиндан иборат бўлиб, ушбу юқори концентрация олтин нархларининг кескин пасайиши хавфини оширади. Бу ҳақда халқаро рейтинг агентлиги Fitch Ratings маълум қилди.

Fitch’нинг Кавказ ва Марказий Осиё мамлакатларининг олтин-валюта ҳамда суверен ташқи буферларига бағишланган таҳлилига кўра, 2026 йил биринчи ярми якунида Ўзбекистон халқаро захираларида олтиннинг улуши 87 фоизни ташкил қилган. Бу дунёдаги энг юқори кўрсаткич бўлса, Қирғизистонда олтиннинг захиралардаги улуши 80 фоизга етган.

Агентлик таҳлилчилари олтин захираларининг кўпайиши ташқи шокларга қарши ҳимоя буферини кучайтиришга хизмат қилишини, бироқ олтин нархларининг юқори ўзгарувчанлиги шароитида бу ҳолат айрим хавфларни ҳам келтириб чиқаришини таъкидлаган.

“Олтин нархлари сезиларли даражада пасайган сценарий минтақадаги айрим мамлакатларга, хусусан, захираларининг асосий қисми олтинда сақланадиган Қирғизистон ва Ўзбекистонга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Бироқ бунинг ўзи мамлакатларнинг кредит рейтингларига нисбатан салбий қарор қабул қилинишига олиб келиши эҳтимоли паст”, дейилади Fitch таҳлилида.

Fitch маълумотларига кўра, олтин нархининг ўсиши минтақадаги олтин қазиб олувчи мамлакатларнинг ташқи балансларини яхшилаган. Жумладан, Ўзбекистонда жорий операциялар ҳисобининг тақчиллиги 2023 йилдаги ЯИМнинг 7,3 фоизидан 2025 йилда 3,9 фоизигача қисқарган. Бунда олтин экспортининг доллар ҳисобида 20 фоизга ўсиши ҳам муҳим омил бўлган.

Минтақа бўйича захираларнинг жорий ташқи тўловларни қоплаш даражаси икки йилдан сал кўпроқ вақт ичида ўртача 50 фоизга ошган. Агентликнинг қайд этишича, 2011–2025 йилларда дунёда олтин қазиб олиш ҳажми йилига ўртача 2 фоизга ўсган. Энг юқори ўсиш Марказий Осиёда қайд этилган – йилига ўртача 4,7 фоиз.

Ўзбекистонда олтин ишлаб чиқариш 2024 йилда 8 фоизга ошиб, 129 тоннага етган. Бу 2010 йилдаги кўрсаткичдан 2,9 баробар юқори бўлган, бироқ 2025 йилда ишлаб чиқариш 3 фоизга камайган.

Fitch’га кўра, 2024–2026 йилларда Ўзбекистон олтин захираларининг қиймати икки баробар ошган. Бироқ ушбу ўсишнинг 91 фоизи олтин нархининг кўтарилиши ҳисобига тўғри келган, олтин захиралари ҳажми эса сезиларли даражада ошмаган.

Агентлик Ўзбекистон иқтисодиётида олтиннинг аҳамияти юқори эканини ҳам таъкидлаган. Мамлакатда олтин қазиб олиш ЯИМнинг 7 фоиздан ортиғини ва экспортнинг 40 фоизидан кўпини ташкил қилади.

Fitch шунингдек, Марказий Осиё мамлакатларининг марказий банклари мамлакат ҳудудида қазиб олинган олтинни харид қилишда устувор ҳуқуққа эга эканини қайд этган.