Antarktida muzlari ostida 332 ta ulkan suvosti kanonlari topildi

Antarktida muzlari ostida 332 ta ulkan suvosti kanonlari topildi

Barselona universiteti va Kork universitet kollejining xalqaro olimlar jamoasi Antarktidaning suvosti kanonlarining eng batafsil katalogini tuzdi. Bu haqdagi tadqiqot “Marine Geology” jurnalida çop etildi.

Qayd etilişiça, unda 332 ta ulkan suvosti kanonlari aniqlangan, ulardan baʼzilarining çuqurligi 4000 metrdan oşadi.

Yangi xaritalaş oldingi tadqiqotlarga qaraganda beş barobar köproq kanonlarni aniqladi. Muzlik kuçlari va kuçli çökindi oqimlari natijasida hosil bölgan bu ulkan suvosti vodiylari ozuqa moddalarini taşiş va global iqlimga taʼsir qilişda asosiy rol öynaydi.

Antarktidaning suvosti kanonlari dunyoning boşqa qismlaridagi kanonlarga öxşaydi, ammo qutb muzining uzoq muddatli taʼsiri tufayli ular kattaroq va çuqurroqdir.

Tadqiqot Şarqiy va Ğarbiy Antarktida kanon tizimlari örtasidagi ajoyib farqlarni aniqladi. Şarqiy Antarktida kanonlari doimiy muzlik faolligi şaroitida uzoq muddatli rivojlanişni körsatuvçi U şaklidagi kesma bilan murakkab, tarvaqaylab ketgan tuziliş bilan tavsiflanadi.

“Eng taʼsirçan kanonlar Şarqiy Antarktidada joylaşgan. Bu tizimlar köpinça qitʼa şelfining çekkasidagi bir neçta çöqqilardan boşlanib, bitta asosiy kanalga birlaşadi”, deyiladi tadqiqotda.

Aksinça, Ğarbiy Antarktida kanonlari qisqaroq va tikroq bölib, kesma V şaklida böladi. Uşbu morfologik farq Şarqiy Antarktika muz qatlamining oldingi şakllanişi nazariyasini qöllab-quvvatlaydi.

Topilgan kanonlar çuqur okean va kontinental şelf örtasida suv almaşinuvini osonlaştiradi, bu esa sovuq suvning global okean aylanişining asosi bölgan Antarktida tub suvini hosil qilişiga imkon beradi.

Ammo kanonlar issiqroq suvlarni qirğoq çiziğiga yönaltiradi, bu esa muz tokçalarining erişiga olib keladi.

“Tokçalar zaiflaşganda yoki qulaganda, kontinental muzlar dengizga tezroq oqib tuşadi va bu global dengiz sathining kötarilişiga bevosita hissa qöşadi”, deb ogohlantirmoqda tadqiqotçilar.

Bu kaşfiyot Janubiy okeanning xalqaro batimetrik xaritasi, 2-versiya, piksel boşiga 500 metr ölçamli – avvalgi xaritalarga qaraganda tört barobar aniqroq bölgan holda amalga oşirildi. Olimlar, şuningdek, kanonlarni aniqlaşning yarim avtomatlaştirilgan usulini va morfometrik parametrlarni hisoblaş uçun maxsus GIS skriptini işlab çiqdi.

Tadqiqotçilarning taʼkidlaşiça, hozirgi iqlim modellari bu kanonlarda sodir bölayotgan murakkab jarayonlarni hisobga olmaydi, bu esa iqlim özgarişi prognozlarining aniqligini çeklaydi. Iş mualliflarining fikriça, global isiş oqibatlarini işonçliroq başorat qiliş uçun dengiz tubini xaritalaşni davom ettiriş va iqlim modellarini takomillaştiriş zarur.


×