Ğazo sektoriga Isroilning bostirib kirişi dunyoda yangi inqirozli davrni boşlab berdi. Isroil Ğazo sektorida keng kölamli harbiy operatsiya boşlab, harbiy obʼekt hisoblanmagan şifoxona, maktab, aholi turar joylariga muntazam ravişda zarbalar bermoqda. Isroilni bu yerdagi aholiga qilayotgan vahşiyliklarini taʼriflab bölmaydi.
Şu vaqtga qadar inson huquqlari va demokratiya deb bong urib kelgan AQŞ, Isroil amalga oşirayotgan qirğinni oqlaşda davom etmoqda. Ayni şu voqeadan söng AQŞni yahudiylar boşqarişi haqidagi uzunquloq gaplar yana örtaga çiqdi. Baʼzilar yahudiylar töğrisidagi gaplarni şunçaki konspirologiya yoki fitna nazariyasi deb atasa, boşqalar bu uydirma emasligini taʼkidlaydi. Nahotki, dunyoning eng qudratli davlati hisoblangan – AQŞ boşqaruvi bir neçta insonlar qölida bölsa?
https://youtu.be/YwH6UEIJn24?si=rTIiLwx-DviFGRih
Örta asrlarda yahudiylarning hayoti
Avvalo, yahudiylar qanday qilib Amerikaga borib qolganiga töxtalib ötişimiz maqsadga muvofiq böladi. Örta asrlarda Yevropada yahudiylar taqiqda hayot keçirişgan. Boisi, nasroniy dinining payğambari hisoblangan Iso alayhissalomning ölimida yahudiylarning qöli bölgan. Yevropa şaharlarida alohida yahudiylar istiqomat qiluvçi köçalar bölib, ular “getto” deb atalgan. Örta asrlarda yahudiy ravin (kohin)lari tomonidan bir fatvo çiqariladi. Unga köra yahudiylar yahudiy bölmagan insonlarga foiz evaziga pul berişi mumkin edi. Buning ortidan bir qança yahudiy oilalar mömaygina mablağ töplab, boyib ketdi. Ulardan eng közga köringani – Rotşildlar oilasi hisoblanadi.
Yevropa mamlakatlarida taqiqda hayot keçirayotgan yahudiylar yangi qitʼa — Amerika kaşf etilgaç, öz omadlarini yangi dunyodan izlaşdi. Ayniqsa, 1821 yilda Rossiya imperiyasida yahudiy oilalarga qarşi boşlangan ommaviy zöravonlik harakati yahudiylarni Amerikaga köçib ötişga majbur qildi.
1821 yilda Rossiya imperiyasida yahudiylarga qarşi boşlangan ommaviy zöravonlik
Foto: dzen.ru
AQŞga köçib ötgan yahudiy oilalar
XIX asr oxirigaça Amerikada yahudiylar juda kam bölgan. Amerikaga dastlab Ispaniyadan yahudiylar köçib kelgan. Keyinçalik Yevropadagi yirik moliyaçi yahudiylar ham yangi dunyoga köçib ötişdi. Misol uçun, XIX asrning örtalarida kelgan köpçilik nemis yahudiylari mamlakatning turli şaharlarida kiyim dökonlarini oçişgan va Nyu-Yorkdagi bank işlarida faol iştirok etgan.
Maʼlumotlarga köra, Amerika Qöşma Ştatlari 1776 yilda mustaqil davlatga aylangaç, öşa vaqtda mamlakat içida bir neça ming yahudiy bor bölgan. XIX asr örtalarida Yevropadagi 200 mingdan ortiq yahudiy AQŞga köçib ötdi. Ular mamlakat böylab joylaşib, biznesda kiçik dökon oçişdan tortib, Lehman Brothers va Goldman Sachs kabi moliyaviy imperiyalar barpo etişdi. Nima, yahudiylar şu orqali AQŞ jilovini qölga olganmi, deyişga bir oz şoşilmang. Asosiysi endi boşlandi.

Yahudiylarning Amerikaga immegratsiyasi
Foto: pisigin.ru
Yahudiylar Amerikani qanday qölga olgan?
2020 yil minneapolisfed.org platformasida dollar çiqaruvçi maşina hisoblangan AQŞning Federal rezerv tizimi qanday işlaşi va unga aslida kimlar asos solgani töğrisida maqola eʼlon qilindi. Unda taʼkidlanişiça, yahudiy oilalar Amerika boşqaruvini qölga oliş uçun öta pişiq va maxfiy reja tuzişgan. Çunki Yevropa banklaridagi kapitalni kemaga solib, şundoq okean ortidagi qitʼaga olib ötişning iloji yöq edi. Buning uçun qulay şaroit kerak bölgan.
1907 yilda AQŞda moliyaviy inqiroz boşlandi. Albatta, bu taşqi kuçlar yordami bilan atayin uyuştirilgan edi. Mamlakatdagi insonlar banklardan ommaviy tarzda özlari qöygan pullarni yeçib olişni boşladi. Bunday holatga dunyoning manaman degan banklari ham doş bera olmaydi. Jamğarma inqirozi butun Amerika iqtisodini parçalab taşlaşi mumkin edi. Ammo şu vaqtda yirik banker Jon Pirpont Morgan AQŞdagi barça banklarga yordam beriş taşabbusi bilan çiqadi. Şu joyda aytib ötib ketay, Morgan Yevropadagi eng yirik yahudiy oila hisoblangan Rotşildlar bilan salom-aligi ança quyuq bölgan.
Jon Pirpont Morgan
Foto: dzen.ru
Mamlakat Kongressi uşbu taklifni qöllab-quvvatlab, AQŞ konstitutsiyasida belgilab qöyilgan pul zarb qiliş huquqini vaqtinçalik Morganga beradi. Natijada u Ğarbiy Yevropadan Amerikaga katta moliyaviy resurslarni ötkazişga muvaffaq böldi. Morgan öz bankida pul örnini bosuvçi 200 million dollar işlab çiqarib, Qöşma Ştatlar iqtisodiyotini saqlab qoladi.
1908 yilda AQŞ prezidenti Teodor Ruzvelt milliy pul qömitasini taşkil etiş haqidagi qarorga imzo çekdi. Qömitaning asosiy vazifasi barça bank tizimi işlarini kuzatiş va Kongress uçun maslahat beriş bölgan. Buni qarangki, qömitaning barça aʼzolarini Jipi Morgan va Rotşildlar oilasiga yaqin insonlar taşkil qilgan.
1910 yilda Jeykel Island orolida Amerikadagi eng katta banklarga egalik qiluvçi yahudiy oilalarning kattalari özaro yiğilib, AQŞda pul işlab çiqaruvçi Federal zaxira tizimini yaratişga kelişib oladi. Uşbu uçraşuvda Rotşildlarga qaraşli bölgan Kuhn, Loeb & Co bankining vakili Jeykob Henri Şiff, National City Bank of New York vitse prezidenti Franks Artur Vanderlip, Morganning şaxsiy emissari Henri Devinson, Morganga tegişli bölgan Nyu-Yorkning birinçi milliy bankining prezidenti Çarlez Norton, Benjamin Strong, yaqindagina Germaniyadan kelgan millati yahudiy hisoblangan Paul Moris Uorburg va sayyoramiz tarixidagi eng boy insonlardan biri Bernard Baruç qatnaşgan.

Bernard Baruç
Foto: mavink.com
Aynan Bernard Baruç prezident maslahatçisi sifatida Vudro Vilsondan Federal zaxira tizimi yaratiş ğoyasini qöllab-quvvatlaşini söragan. Va nihoyat, 1913 yil 23 dekabr kuni endigina prezident etib saylangan Vudro Vilson Federal zaxira tizimini yaratiş haqidagi qonunga imzo çekadi. Uşbu taşkilot mamlakatda markaziy bank funktsiyasini bajariş va AQŞ tijorat bank tizimi ustidan markazlaşgan nazoratni amalga oşirardi. Keyinçalik ölimi oldidan Vudro Vilson qilgan qaroridan afsuslanib, “men mamlakatni aldadim. Millat taqdiri kiçik guruh insonlar qölida qoldi” deb aytgan ekan.
Bugun AQŞ davlatining Federal zaxira tizimi oldidagi qarzi tasavvur qilib bölmaydigan darajada. Oçiq maʼlumotlarga köra, hozirda Qöşma Ştatlarning qarzi 33 trillion dollarni taşkil qiladi. Albatta, bu qarzlar nimaningdir hisobiga qaytarilişi kerak! Sizningça bu nima bölişi mumkin?
Foto: dzen.ru
Bugungi kunda yahudiylar Qöşma Ştatlardagi eng boy diniy etnik guruh hisoblanadi. Pew Research Center tomonidan 2016 yilda ötkazilgan tadqiqotda yahudiylar AQŞdagi eng boy diniy etnik guruh ekanligi aniqlangan. Maʼlumotlarga köra, Amerikadagi yahudiylarning 44 foizi daromadi kamida 100 ming dollar bölgan uy xöjaliklarida istiqomat qiladi.
2021 yilda Forbes naşri tomonidan 400 nafar dunyoning eng boy şaxslari röyxatining top-10 taligigaga AQŞdagi bir neçta yahudiy şaxslar kirgan. Bular: Mark Tsukerberg, Larri Peyj, Sergey Brin, Larri Ellison, Stiv Ballmer va Maykl Blumberg. Albatta, bu nomlar bizga köringani. Lekin AQŞ Federal zaxira tizimini kimlar boşqarişi, parda ortidagi öyinçilarning ism-şarifi hali hanuzgaça maʼlum emas.
Bir söz bilan aytganda, qölingizdagi AQŞ dollari mamlakatning puli emas, balki Federal zaxira tizimining xususiy mulki hisoblanadi. Bu taşkilot esa na prezidentga, na senatorlarga böy sunadi.









