Илк бор сунъий тухумлардан жўжа очиб чиқди

Йўқолиб кетган мамонтлар ва бошқа ҳайвонларни “қайта тирилтириш” лойиҳалари билан танилган АҚШнинг Colossal Biosciences биотехнологик стартапи мутахассислари сунъий тухумлардан 26 та жўжани муваффақиятли чиқарди. Бу ҳақдаги тадқиқот “Phys” журналида эълон қилинди.

Оддий тухум пўчоғи ўрнига олимлар 3D-принтерда тайёрланган пластик каркасдан фойдаланган. Унга ҳақиқий уруғланган тухум таркиби – сариқлик, оқсил ва эмбрион жойлаштирилган. Шундан кейин тузилма инкубаторга қўйилган.

Лойиҳа муаллифларининг айтишича, бу технология келажакда йўқолиб кетган улкан қушлар эмбрионларини етиштиришга ёрдам бериши мумкин. Масалан, Жанубий моа қуши шулар жумласидан. У Янги Зеландияда яшаган бўлиб, унинг тухумлари товуқ тухумларидан тахминан 80 баравар катта бўлган. Шу сабабли замонавий қушлар уларни табиий тарзда босиб ёта олмайди.

Бироқ илмий жамоатчилик бу лойиҳани эҳтиёткорлик билан қабул қилган. Айрим биологлар таъкидлашича, бу тўлиқ маънодаги “сунъий тухум” эмас, балки ичида табиий таркиб сақланган пластик қобиқ ҳисобланади.

“Бу сунъий тухум эмас, балки такомиллаштирилган сунъий пўчоқ, холос”, дейди Буффало университети профессори Винсент Линч.

Олимлар яна шуни таъкидлашганки, ҳатто ДНКни муваффақиятли таҳрирлаш орқали ҳам йўқолиб кетган турни тўлиқ қайтариб бўлмайди. Амалда бу ўзгартирилган генларга эга замонавий ҳайвон бўлади.

Техник масалалардан ташқари, лойиҳа яна этика бўйича баҳсларни ҳам кучайтирган. Танқидчилар фикрича, йўқолиб кетган ҳайвонларни “қайта тирилтириш” учун ажратилаётган катта маблағларни ҳозир йўқолиш хавфи остида турган турларни сақлаб қолишга сарфлаш мақсадга мувофиқроқ.