Uzbekiston Yozuvçilar uyuşmasi Namangan viloyati bulimining masʼul kotibi Jamoliddin Bokiyevga
OÇIK XAT
SIZNING NARXINGIZ NEÇA PUL?
Taşkaridan fikr bildirsak tan olmasligingiz mumkin. Şu sababli ikki yil yoningizda birga işlagan tajribali odamning fikri bilan sizga baxo bersak asosli buladi, deb uylayman. Bulim boş mutaxassisi Abdumutallib Kosimov uzingizga va uyuşma raisi nomiga yozgan xatidan bir nusxasini menga berdi. Unda bunday satrlar bor:
«Siz uzingizga uzingiz raxbarsiz...», «Raxbarlik kilib xeç narsa kilmadingiz, «tekuçka» bilan maşgulsiz», «Sizda raxbarga xos xususiyatlar yuk».
«Tekuçka» degani işni uz okimiga taşlab kuygansiz, degani. Bu gapni uç ming, turt ming kişiga raxbarlik kilgan odam aytayapdi. Uzi bulimda kotib bilan birga uç kişi işlaydi. Bulim raxbari, deb gapiriş yoki eşikka yozib kuyiş kulgili va notugri. Çunki yoziladigan bulsa, «masʼul kotib» deb yozilişi lozim. Şuning uziyok sizning kançalik saviyangiz past ekanligini kursatib turibdi. Işni bilmaganingiz uçun xujakursinga kelib-ketib yuribsiz. Uyuşma berayotgan maoşni xam oklamayapsiz. Tugrisini aytganda sizni boşdayok- kotiblikka yangliş, xato tanlaşgan. Bu iş sizning kasbingiz emas.
Siz bu vazifaga tasodifan kelib kolgansiz. Kotiblik vazifasini bajariş uçun sizda layokat, yetarli bilim yuk. Ijodkorlar sizdan norozi. Nega? Sababi feʼl-atvoringiz yomon. Uta xudbin, fakat uzini uylaydigan, xatolarini tan olmaydigan odamsiz. Uzingizni uzingiz boşkarolmaysiz. Şunday ekan siz boşkalarni kanday boşkarasiz?
Eng ayançli tomoni şuki, siz işni taşkil etişni bilmaysiz. Reja anik emas. Bulimning mutaxassislari rejadan bexabar. Uyuşma uz nomi bilan uyuşma. Kotib bulim atrofiga ijodkorlarni uyuştirişi, ularni taklif va muloxazalari, istaklariga kulok solişi, ularni eʼtiborga olişi kerak. Siz aksinça bulimga kelganlarni kukragidan taşkariga surub çikarasiz. Şuning uçun kupçilik sizni yomon kurib kolgan. Yolgizsiz. Xammani uzingizga duşman xisoblaysiz. Men sizga kup nasixat kildim. Ustoz şoir Muxammad Ali xam nasixat kildilar. Birok siz vaktida tegişli xulosa çikarib olmadingiz.
Sizning ruxiyatingizdagi eng jirkanç illat, bu – odam ajratişdir. Siz yolgiz uzim aklliman, boşkalar axmok, deb uylaysiz. Boş mutaxassis Abdumutal Kosimovga Abdulla Jalil bilan aloka kilişni taʼkiklabsiz. Tadbirlarga taklif kilmanglar, deb ularga topşirik beribsiz. Katta anʼanaviy tadbirlarga, masalan Maşrabxonlikka taklif etişgani uçun ularni xakorat kilib urişibsiz. Siz kimsiz uzi? Men sizga kup yaxşilik kildim. Xamma biladi. Sizdan bezor bulgan uyuşma aʼzolari, faol ijodkorlar 2017 yilda ariza yozib, sizni vazifangizdan buşatişayotgan edi. Men urtaga tuşib, sizni ximoya kildim. Sizni maktab, xar bir kişi bilan gaplaşib çikdim. Uzingiz tez-tez men bilan kurişib turdingiz. Sizda bet bormi? Odam şunaka ikki yuzlamaçi buladimi?
Men kaydamanu siz kaydasiz? Un tukkiz yil ukidim. Milliy universitetni, oliy siyosiy maktabning ommaviy axborot vositalari bulimini tugatdim. Ukiş, xarbiy xizmat bulib uttiz beş yil işlagan bulsam, un yetti yil matbuotda, un yil Yozuvçilar uyuşmasida işladim. Ammo xeç kaçon okni kora demadim. 1977 yildan Uzbekiston Jurnalistlar, 1990 yildan Yozuvçilar uyuşmasining aʼzosiman. Birok siz kabi ikki yuzlamaçilik kilmayman. Xeç kimga xiyonat kilmadim. Xozir xam mendan yoş bulsa xam xakikatni gapirgan odamni kullab-kuvvatlayman. Kattayu-kiçikka birdek kulok solaman. Bilmaganimni urganişdan uyalmayman. Olti jildlik kitoblarim naşr etilgan, deb uzimni boşkalardan yukori kuymayman. Uz şaxsiy manfaatimdan boşkalar manfaatini ustun kuyaman. Şu sabab xamma ijodkorlar xurmat kilişadi.
Siz xali badiiy ijod nimaligini, yozuvçi, şoir kimligini tuşunib yetmagan kurinasiz. Ijodkor, Xudo isteʼdod bergan odam. Elu yurt gami, dardi, taşvişlari bilan yaşaşi kerak. Kuruk kofiyalardan iborat şeʼrlar, sayoz, goyasiz nasriy asarlar, makolalarning xeç kimga keragi yuk. Amal, unvonlar olişingiz, kitoblar çikarişingiz mumkin. Birok xalkim, Vatanim deb yaşamasangiz, okibatda xeç kim bulib kolaverasiz. Bir paytlar markazkom aʼzosi, deputat bulgan, sovet davlatining unvon va mukofotlarini olgan ayrim yozuvçi, şoirlarning kitoblarini nosvoy urab sotişdi.
Negaki ular amal, unvon ketidan kuvib totalitar xokimyatga sotilgan, xayolotdan iborat bulgan kelajakni ifodalab utkinçi kitoblarni bitgan edilar. Ular çinakam badiiy asarlarni yozgan, xakikatni gapirgan millat, Vatan kelajagini uylagan Çulpon, Kodiriy singari ulug insonlarga xiyonat kilişgan, ularni kamatişgan va ulimiga sabab bulganlar.
Şoir, yozuvçi beş, un, yigirma yil keyin nima buladi, kura bilişi zarur. Butun xalkni, davlatni bulajak vokealar xakida oldindan xabardor kilişi lozim. Buning uçun xeç nimadan kurkmasligi, xakikatni yozişi şart. Masalan, xozir dunyoda nimalar bulyapdi bilasizmi? Bilmaysiz. Yaramas feʼl-atvoringiz bilan burningizni tagidan narini kurolmaysiz. Şu bois Siz uz şaxsiy manfaatlaringizni uylab, kimlargadir yaxşi kurinaman, deb yuribsiz. Kimlarnidir gapiga kirib, ayirmaçilik kilib uzingizdan ustun, yoşi ulug bulgan, el-yurt uçun xizmati singan ijodkorlarni kamsitayapsiz. Viloyat ijodkorlaridan xeç kim sizni medalga tavsiya kilmagan edi. Vakolatli tarzda, yigilişda nomzodi tavsiya kilingan odamlar kolib siz medal oldingiz. Bu gayri-tabiiy xol emasmi?
Dunyoda esa siz bexabar bulgan juda katta global uzgarişlar bulayotir. Duşmanlarimiz yomon niyat kilmokdalar. Bizni yana asoratga solişni kuzlamokdalar. Masalan, yakinda Rossiya siyosiy partiyalaridan birining yetakçisi «Markaziy Osiyoni, yaʼni Kozogiston, Uzbekiston, Kirgiziston, Tojikiston, Turkmaniston Respublikalarini Rossiyaning «9-Yangi Rossiya okrugi»ga aylantiriş kerak» dedi. Bu okrugning poytaxti uning tugilgan şaxri «Verniy», yaʼni Olma-ota (kadimgi asl turkiy nomi Avliyo ota) bularmiş. Bu nima degani, bilasizmi? Bu degan suz, yana Vatanimizni yangiça mustamlaka kiliş, xalkimiz buyniga kullik buynturugini soliş, deganidir. Kani, Uzbekistonda kaysi bir «men» degan, Uzbekiston xalk şoiri, deputat, senator nomini kutarib yurgan yozuvçi, şoir yoki siyosatçi unga javob kaytaroldi? Afsuski yuk.
Siz şuni bilib olingki, poytaxtda katta vazifada ultirgan ayrim şaxslar vatanparvar emas. Masalan yakinda uzbek ziyolilarini «befaxm» deb igvogarlikda ayblagan benomus Baxtiyor Ergaşevni oling. U respublika iktisodiy tadkikotlar markazining direktori. Uzbekiston fukarosi. Uzbekmi, millatini bilmayman. Ammo Rossiyaga sotilgan. U Uzbekiston Respublikasi Prezidenti siyosatiga zid xolatda Adliya Vazirligining «Maʼmuriy javobgarlik tugrisidagi Kodeksning Davlat tili tugrisidagi konun xujjatlarini buziş tugrisidagi 42-moddasiga kuşimça kiritiş xakida»ni Konun loyixasiga karşi çikdi. U oçikdan oçik Adliya vazirligini ayblayapdi. Bu xam yetmaganidek igvogarlik kilib, bunday deyapdi: «Odamlarda salbiy kayfiyat tuplanmokda, xar kanday mayda narsa portlaşga olib kelişi mumkin». Adliya Vazirligi jamoatçilik noroziligini portlaşini xoxlayotgan emiş! Men sotkin Baxtiyor Ergaşevning «Tupost ili provakatsiya» - «Befaxmlikmi yoki igvogarlik» makolasini ukib xayratga tuşdim. «Kanday norozilik? Kanday salbiy kayfiyat? Kanday portlaş?»
Bu makolaga şoir Karim Baxriyev, pedagogika fanlari doktori Kozokboy Yuldoşev javob makolasini yozdi. Şundan sung bir kator şoiralar ularni kullab-kuvvatlab makola yozişdi. Men ikkinçi bulib «Xiyonat» nomli makolamni yozdim. Makola ijtimoiy tarmoklarning «telegram» kanalida turibdi. Uking. Endi kuzatib turibmiz. Agar B.Ergaşevga nisbatan çora kurilsa yaxşi. Agar çora kurilmasa, unga yukoridan ana şu makolani yozişga işora kilingan bulib çikadi. Men nega sizning eʼtiboringizni yukoridagi masalalarga karatdim? Çunki içimizdagi sotkinlar – Rossiya josuslari Uzbekistonda rus tiliga ikkinçi davlat tili makomini olib berişga intilmokdalar. Bu bilan ular Rossiyaning yangi imperiyaçilik, mustamlakaçilik xarakatini yurgizayotgan, siyosatçilarga yordam berişmokda. Bizning Vatanimizni Rossiyaning «9-Yangi Rossiya okrugi»ga aylantiriş, rejasini tuzayotgan yovuz kuçlar, şaxslar, siyosatini kullab, ularga zamin xozirlaşmokda.
Agar Sizga Toşkentdan birorta idoradan, birorta şaxs mening xakimda nourin fikr bildirgan takdirda menga oçik aytişingiz lozim edi. Çunki men xakikatni yozaman. Xalkimiz, Vatanimizni ximoya kilaman. Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyevning içki va taşki siyosatini kullab-kuvvatlayman. Vatan, xalk manfaatlari uçun kuraşar ekanman, kurkuv degan xissiyot menga begonadir. Kuli, oyogining tagi toza odamgina xeç narsadan kurkmaydi. Tabiiyki ayrim bunga ongi, tafakkuri yetmaydigan odamlar çikib kolişi mumkin. Agar biror kişining mening xakimda aytadigan gapi bulsa, mard bulib maydonga çiksin. Men yakinda tilining tagidan tili bor, panadan boşkalarning kuli bilan iş kiladigan, kurkok, tuban odamlar xakida «Nosamimiy insonsan» degan şeʼr yozdim. U karantin davrida yozgan «Covid-19». «Ona xalkim, omon bulgin, sog bulgin». «Pandemiyani yengamiz» nomli «Arjumand media» naşriyotida çop etilgan yangi kitobimda eʼlon kilindi. Unda bunday satrlar bor:
Yuragingda garaz bor,
Içing tula maraz bor.
Zurman degan faraz bor,
Nosamimiy insonsan.
Amal olgan sanadan,
Iş kilasan panadan,
Farking yukdir kanadan,
Nosamimiy insonsan.
Sizni yana bir muxim narsadan ogox etiş uçun çegaralarimizda bulayotgan vokealardan misol keltiraman. Maʼlumki Fargona viloyatining Sux tumani bilan Kirgiziston Respublikasi çegaralarida otişmalar buldi. Nizoli masala bor. Kirgiz kardoşlarimizni biz oga-ini uzbek va tojiklarga karşi gij-gijlayotgan pinxoniy kuçlar mavjud. Çunki Kirgizistonda Rossiyaning xarbiy bazasi faoliyat kursatmokda. Kirgiz, uzbek, tojik xalklari orasiga nifok solişdan fakat Rossiya manfaatdor. Rossiya xalklar urtasiga nifok soladi. Keyin uzi xakamlik kilişni xoxlaydi. Şunday yul bilan mustakil xamdustlik davlatlariga taʼsir utkazmokçi buladi va uzining agressiv strategik siyosatini amalga oşiradi.
Nima uçun Sux tumani çegarasida Kirgiziston tomondan uzbek va tojiklarni obgaxidan otişmokda? Buni kanday tuşuniş mumkin? Bu, birinçidan çegaradagi fitna Rossiya tomonidan taşkil etilayotganligini kursatadi. Ikkinçidan obgaxidan yaralangan kişilar ularni rus snayper-mergan kizlar otganligidan dalolat beradi. Uçinçidan mergan kizlarning uzbek va tojiklarni obgaxidan, yaʼni jinsiy aʼzosidan otişi Rossiyaning tojik va uzbek xalklariga nisbatan garazli demografik maksadlarini foş etadi. Bu fitna tojik va uzbek musulmon xalklarining nufusini kamaytirişga karatilgan.
Poytaxtdagi ayrim buyuk millatçi rus şovinizmga sotilgan, ongi sobik sovet mafkurasining çirkin goyalari bilan tulgan şaxslar bor. Ular menga uxşagan vatanparvar yozuvçilar tadbirlarda iştirok etsa yoki takdimot utkazsa foş bulişlaridan kurkadilar. Şu sababli meni tadbirlarga taklif etmaslik yuzasidan kursatma bergan bulişlari mumkin. Yoki bu uzingizning şaxsiy xasad va garazingizdan kelib çikkan illatingizdir.
Gap şundaki ijtimoiy tarmoklarda obgaxidan, yaʼni jinsiy aʼzosidan otilgan suxlik yarador yigitning Fargona viloyat kasalxonasida davolanayotgan paytdagi surati eʼlon kilindi. Uni rus «snayper» ayoli otgan.
Bilasizmi, nima uçun u yigitni obgaxidan otişgan? Agar men publitsist bulganim uçun bu xakda yozmasam kim yozadi? Xalkimizni xabardor kilmasam kim xabardor kiladi? Odamlarning tuşunçasini kengaytirib, ogox kilmasam, kim bu işni bajaradi? Odatda snayperlarni tayyorlaş xarbiy iş. Kuprok ularni sportçilar orasidan tanlab oladilar. Viloyat, respublika, jaxon çempionlarini jalb etadilar. Okibatda snayper kizlar malakali yollanma kotilga aylanadilar.
Masalan, Rossiya-Çeçeniston uruşida çeçenlar ukrain mergan kizlarini juda kimmat narxda işga yollab ruslarga karşi uruşda foydalanişgan. Mergan kizlar Rossiya armiyasida xizmat kilişi maʼlum. Xar bir merganning uz imzosi buladi. Yaʼni bittasi uz kurbonining koşidan, yana biri kuzidan, yana bittasi burnidan, yana bittasi ogzidan yoki buynidan nişonga oladi. Yaʼni, kurbon, ulgan odam kimniki, uni kim uldirganligini ana şu yarasi, imzosi – belgisidan bilib oladi. Kurbon askarmi yoki oddiy fukaromi, içidan zirxli kamzul kiygan bulişi mumkin. Şu bois uni boş kismidan otadilar.
Jamoliddin, men sizga uxşab ijodkorlarni aldab, firibgarlik kilib, kitoblarini çikarib beraman, deb pul olib yeb yuborgan joyim yuk. Agar siz meni urnimda bulsangiz, menga taklif kilingan pullar, uy-joylar, maşinalar uçun birovlarning kuliga aylanib, boşkalarning oyogini yalab yurarkansiz-da?! Xalollik, poklik bilan xaromxurlikni yer bilan osmonça farki bor. Birovni xakkini oldingizmi, xaromga urgandingizni, oxirati yomon buladi.
Men nafakadaman. Sizdan moddiy yordam suramadim. Kitobimni çikarib bering demadim. Sizni urningiz menga kerak emas. Çunki «tegirmon xam navbati bilan» deyişgan. Un yil işladim. Yetadi. Siz nima uçun menga nisbatan orkamdan bunday notugri xarakatlar kilib yuribsiz? Siz içingiz kirligini oşkor kilib kuydingiz. Aslida tagingiz loy. Işga kelmaysiz. Doim yuksiz. Yolgon gapirasiz. Siz xokimiyatdaman, deb gapirgan vaktingizda u yerda xeç kim bulmaydi. Yigiliş xadeb bulavermaydi. Siz uzingiz işlamaysiz. Ustiga ustak bulim mutaxassislarini xam işlaşiga imkon bermaysiz. Nima, ular xam sizga uxşab uz şaxsiy işlarini kilib yursinmi? Tekinga olingan oylik xarom emasmi? Avvalgi yili seminarni rasvo kilganingizdan xammamiz xabardormiz. Sizning kamçiligingizni uyuşma raxbarlaridan biri kelib, tuzatib ketdi.
Bulim boş mutaxassisi sizning xakingizda tugri yozgan. Biror tadbir utadigan bulsa, yurib-yurib bir kun kolganda xokimiyatga aytasiz. Tadbir barbod bulsa, aybni xokimiyatga yuklaysiz. Sizning bunday kabix işlaringizdan xokimiyat xabardormikin?
Sizning feʼl-atvoringizdagi eng yomon salbiy odat, bu – içingizda boşkalarga garaz, xasad borligidir. Siz boşkalarning yutugini, taşabbuslarini kurolmaysiz. Masalan şoir, uyuşma aʼzosi Lutfillo Maxmud, Ibrat yubileyiga bagişlab kitob tayyorladi. Viloyat xokimligi xar kanday yordamga tayyor turardi. Xomiy topardi. Çunki Ibrat şaxsi butun respublikaga targib kilinmokda. Siz esa kitobni naşr ettirmay koldirib yubordingiz.
Şu yil şoir, dramaturg Abdulla Jabborning yetmiş yilligini utkaziş lozim edi. Şoir Abdulla Jabbor Jaxon adabiyoti institutini tugatgan. U Maşrab ijodi lugatini tayyorladi. Xalkimiz xayotida uçmas izlar koldirdi. Siz kimsiz, uning oldida?! Marxumning yubileyini utkazmaganingiz sababi unga xusumatingiz bor edi. Siz uz vazifangizga noloyik bulganingiz uçun avval xam bu masala kun tartibiga kuyilgan. Uşanda Abdulla Jabbor sizni tankid kilgan. Uning xotirasiga xam xiyonat kildingiz. Ulgaç uning turmuş urtogi – şoira Dilorom Ergaşevani arzimas baxona bilan uyuşma aʼzoligidan çikartirdingiz. Dilorom devon tuzgan gazalnavis şoira. Siz esa ayol kişi bilan teng bulib, undan kasd olgan insofsiz, ojiz kişisiz. Uning nomzodi bulim kotibligiga kuyilganini bilardingiz. Taşkiloçilikda uzingizdan ustunligini kurib, kurkkaningizdan aʼzolikdan çikartirdingiz. Uni xammaga yomonlab, igvogarlik kildingiz.
2019 yilda uyuşma aʼzosi şoir Lutfillo Maxmudning 70, Erkin Kambarning 80 yillik yubileylarini utkazişga yul bermadingiz. Taklifni rad etdingiz. Boş mutaxassis nima uçun boş mutaxassis? U taklifini aytsa, uni jerkib bergansiz. Birga işlayotgan odam bilan muomala kilişni xam bilmaysiz. Unga «ulardan bir tiyin foyda yuk» dedingiz. «Xammasi bir tiyin, kopeyka» deb ularni mensimay xakorat kildingiz. Fakat foydani kuzlaydigan taʼmagir ekansizda! Kani aytingçi, agar şoir, tabarruk ustozimiz 80 yoşli Erkin Kambar, şoir, sanʼatşunos olijanob inson Lutfillo Maxmud «bir tiyin, kopeyka» bulsa, sizning narxingiz neça pul? Adolat bilan aytganda siz ana şu yaramas kilmişlaringiz, buzgunçiligingiz bilan bir tiyinga xam arzimaysiz!
Siz işga sovukkonsiz. Xamma narsani uz xoliga taşlab kuygansiz. Xozir ijod kilayapgan, ganimat bulib turgan insonlarni norozi kilayapsiz. Bundan xam yomonrok kilmişingiz bor. Bu utganlar ruxini xam çirkiratayapganingizdir. 2019 yilda gazalnavis şoir Dovud Figoniyning 90, Nodim Namangoniyning 175 yilligini nişonlaşni istamadingiz. Dovud Figoniy namanganlik şoirlar içida eng pokdil isteʼdodlardan edi. Erkin Voxidovdek ulug şoir xam uni tanigan, xurmat kilgan. U uzidan xalkimizga guzal devon koldirdi. Kamtarligi, kamsukumligi uçun bir çetda yaşab utdi. Siz esa uz burçingizni, vazifangizni vijdonsizlik bilan bajarmadingiz. Uyuşma sizga berayotgan maoşni, yeb turgan noningizni oklamayapsiz.
Gap oçilib ketgan ekan, kanday odamligingizni elu yurt tulik bilgani maʼkul. Siz ikkiyuzlamaçi odamsiz. Uz onasiga aliment tulayapgan, şu alimentni xam vaktida tulamay koçib yurgan nokobil, xasis, zikna ugilsiz. Namangan delegatsiyasi Kozogistonga ketayotganda, alimentni tulamaganingiz uçun çegaradan kaytarib yuborişgani zur şarmandalik bulgan edi. Alimentni boşka odamga tulatganingizni eşitgan odam «obbo xumparey» deb yuborişi anik.
Sizning ruxingizdagi eng yomon illatingiz jazavaga tuşib, boşkalarni kargaşingizdir. Axir siz arokni içib, keyin bemalol Kurʼon ukiydigan zotsiz. Sizning kargaşingiz tegarmidi?
Xulosa şuki, sizda raxbarlik xususiyatlaridan xeç vako yuk. Bulimda un yil umringizni bekor utkazdingiz. Imkon borida etagingizni yigiştirib, uz arizangiz bilan işdan ketganingiz maʼkul.
Abdulla JALIL, Şoir. Publitsist. Akademik.
Xalkaro tanlov maxsus mukofotining soxibi. Uzbekiston Jurnalistlar va Yozuvçilar uyuşmasining aʼzosi.
14.06.2020 y.









