Mustaqillik yillarida mamlakatimizda ijtimoiy hayotning barça sohalari erkinlaştirilişi va modernizatsiya qilinişi natijasida demokratik talablarga javob beradigan zamonaviy saylov tizimi yaratildi. Saylovlarning umum eʼtirof etilgan xalqaro normalari va printsiplariga mos, fuqarolar xohiş-irodani erkin bildirişi kafolatlarini, har bir insonning davlat hokimiyati vakillik organlariga erkin saylaş va saylaniş huquqini taʼminlaydigan huquqiy baza şakllantirildi. Saylovlar jarayonida oçiqlik va oşkoralikni taʼminlaşning huquqiy mexanizmlari takomillaştirildi.

Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga kiritilgan özgartişlar va qöşimçalardan kelib çiqib, mamlakatimiz parlamenti tomonidan saylov töğrisidagi qonun hujjatlarini takomillaştirişga qaratilgan bir qator qonun hujjatlariga ham özgartiş va qöşimçalar kiritildi.
Jumladan, Özbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik töğrisidagi hamda Jinoyat kodeksida saylov qonunçiligini buzganlik uçun javobgarlikni belgilab qöyilgan.
Şu munosabat bilan Namangan viloyat sudi, tumanlararo, tuman şahar sudi sudyalari va sud apparati xodimlari iştirokida “Saylov jarayonlari subʼektlarining qonunçilikda belgilangan javobgarligi” mavzusida videokonferentsaloqa rejimida seminar ötkazildi.
Yiğilişni viloyat sudi raisi A.Eranov kiriş söz bilan oçib, öz sözida bu yil siyosiy yil bölişi, yaʼni 2021 yil 24 oktyabrda Özbekiston Prezidentiligiga saylov ötkazilişi demokratik huquqiy davlat va oçiq fuqarolik jamiyatini barpo etiş xalq hokimiyatçiligi Konstitutsiyaviy printsipini amalga oşiriş demokratik saylovlarni ötkaziş uçun zarur şaroitlar bilan boğiligini taʼkidlab ötdi.

Şuningdek, saylovlar zamonaviy demokratiyaning muhim instituti, xalq öz xohiş-irodasini bildirişi hamda siyosiy jarayonlarda, jamiyat va davlat işlarini boşqariş, şu jumladan, hokimiyatning vakillik organlarini şakllantirişda iştirok etişining asosiy vositalaridan biri hisoblanib, erkin saylovlar nafaqat hokimiyatni şakllantiriş tamoyili, ayni paytda uning xalq oldidagi masʼuliyati ifodasi ekani,mustaqillik yillarida xalqaro standartlarga töliq javob beradigan saylov qonunçiligi yaratilgani,mustaqil hamda xolis saylov komissiyalarini şakllantiriş xalqaro saylov huquqining eng muhim talablaridan biri hisoblanişini aytib ötdi.
Şundan söng “Saylov jarayonlari subʼektlarining qonunçilikda belgilangan javobgarligi” mavzusida jinoyat işlari böyiça Kosonsoy tuman sudining raisi S.Qodirovga maʼruza qilib, söngi yillarda mamlakatimizning barça sohalarida şiddat bilan bölayotgan islohotlar jamiyatning siyosiy hayotini ham çetlab ötmagani, saylov qonunçiligini takomillaştirişga qaratilgan bir qança muhim islohotlar amalga oşirilib, Saylov kodeksi qabul qilingani, saylov qonunçiligini buzganlik uçun maʼmuriy va jinoiy taʼsir çoralari belgilangan bölib, bunda saylov jarayoni iştirokçilarining saylov qonunçiligiga töliq rioya etişlari va saylov huquqlari samarali amalga oşirilişini taʼminlaş nazarda tutilganini taʼkidladi.

Özbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik töğrisidagi kodeksining 5-bobi “Saylov va referendumni taşkil etiş hamda ötkaziş sohasidagi huquqbuzarliklar uçun maʼmuriy javobgarlik” deb nomlangan bölib, unda saylov jarayonida sodir etilişi mumkin bölgan qonunbuzilişlar uçun maʼmuriy javobgarlikni nazarda tutuvçi meʼyorlar öz ifodasini topgan. Qonunning 511 -519 –moddalrida saylov qonunçiligini buzganlik uçun javobgarlik belgilangan.
Taʼkidlaş kerakki,uşbu toifadagi maʼmuriy huquqbuzarlik işlari bir sutka davomida körib çiqiladi.
Özbekiston Respublikasi Prezidentligiga nomzodning, işonçli vakilning, kuzatuv-çining huquqlarini, saylovoldi taşviqoti şartlari va tartibini buziş kabi harakatlar, saylov natijalariga taʼsir körsatiş maqsadida nomzod yoxud siyosiy partiya töğrisida ataylab yolğon maʼlumotlarni eʼlon qiliş bilan boğliq harakatlar sodir etiş ham maʼmuriy javobgarlik çoralari qöllanilişiga olib keladi.
Saylov töğrisidagi qonun hujjatlariga muvofiq saylov komissiyalari öz vakolati doirasida davlat hokimiyati organlari, jamoat birlaşmalari, siyosiy partiyalar va mansabdor şaxslardan mustaqildir.
Saylov komissiyalarining öz vakolati doirasida qabul qilgan qarorlarini bajarmaslik mansabdor şaxslarga nisbatan maʼmuriy javobgarlikka sabab böladi.
Maʼmuriy huquqbuzarliklar aniqlangan taqdirda, bayonnomani Markaziy saylov komissiyasi aʼzolari, saylovni ötkaziş böyiça okrug saylov komissiyalari aʼzolari tuzişlari mumkin. Bayonnoma tuziş uçun saylovda iştirok etayotgan siyosiy partiyalarning kuzatuvçilari, vakolatli vakillari, nomzodlarning işonçli vakillarining arizalari, uçastka saylov komissiyalarining xabarlari, fuqarolarning arizalari, korxonalar, muassasalar, taşkilotlar, jamoat taşkilotlari va mansabdor şaxslarning xabarlari, ommaviy axborot vositalarining xabarlari asos böladi.
Saylaş va saylaniş fuqarolarning eng muhim siyosiy huquqlaridan biri bölib, uşbu huquqlar jinoyat qonunçiligi bilan ham muhofaza qilinadi.
Özbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 146-147-moddallari javobgarlik masalasi belgilangan.
Unga köra, saylovlar yoki referendumni taşkil qiliş paytida mansabdor şaxslar, siyosiy partiyalarning yoki fuqarolarning özini-özi boşqariş organlarining vakillari, saylov yoxud referendum komissiyalarining aʼzolari tomonidan sodir etilgan qonunbuzarliklardan, xususan, ovoz berişning yaşirinligini buziş, saylov hujjatlari yoki referendum hujjatlarini qalbakilaştiriş, byulletenlar yoki imzo varaqalariga soxta yozuvlar kiritiş, berilgan ovozlarni ataylab notöğri hisoblaşdan iborat.
Özbekiston Respublikasi fuqarolarining jamiyat va davlat işlarini boşqarişda bevosita hamda bilvosita iştiroki belgilangan bölib, uşbu siyosiy huquqning buzilişi Jinoyat kodeksining 147-moddasiga muvofiq jazolanişi belgilanganligini taʼkidlab ötdi.
Seminar söngida yiğilganlar mavzu böyiça özlarining fikr muloxazalarini bildirib ötişdi.
Jasurbek Qurbonov
Namangan viloyat sudi jinoyat işlari böyiça sudlov hayʼati
sudyasi









