AQŞ uçun muhim kun: kim prezident böladi?

AQŞ uçun muhim kun: kim prezident böladi?

3 noyabrda AQŞ uçun muhim voqea sodir böladi. Bu Oq Uy rahbarini saylaşdir. Kristofer Maykl Killiza - «CNN» telekanalining Amerikadagi siyosiy şarhlovçisi – AQŞ saylovlari haqida özining 5 ta qaraşini maʼlum qildi. Albatta bular, şaxsiy farazlar va saylov haqidagi yakuniy xulosani anglatmaydi.  

Senat kim uçun muhimroq?

Prezident Donald Trampning ikkinçi muddatda ğalaba qozoniş umidlari juda katta. U bu haqda özining har bir çiqişida bot-bot takrorlamoqda. Bu ğalaba respublikaçilar uçun Senat ustidan nazoratni saqlab qoliş va şu bilan 2021 yilgi Demokratik nazoratdan qoçiş uçun olib borilayotgan kuraşga yanada köproq taʼsir ötkazişga yordam beradi.

Aksariyat neytral siyosiy analitiklar respublikaçilarni uşbu kuraşning mağlubiyatli yakunida körişmoqda.

«Senat uçun kuraş prezidentlik poygasiga qaraganda ança raqobatbardoş bölsa-da, demokratlar, ehtimol, 4-6 örinni egallab olişlari va nazoratni qölga kiritişlari mumkin», deb xulosa qildi saylovlar içidagi sönggi sonida. (Agar Jo Bayden saylansa, köpçilikni qölga kiritiş uçun demokratlarga uçta örin, agar Tramp qayta saylansa tört öringa ega bölişi kerak).

«Bizning yutuqlarimiz Demokratlar uçun 2 dan 7 gaça bölgan örinlarda qoladi va bu respublikaçilar köpçilikni saqlab qolişga intilişini anglatadi», - deb yozgan «Cook Political Report» muharriri Jessika Taylor 29 oktyabr kuni.

«Umuman olganda, demokratlar Senatda ğolib çiqişni köproq maʼqullaşadi, ammo ularning Oq uyda ğolib çiqiş imkoniyatlari yaxşiroqdir», deb yozgan Virjiniya universiteti vakili Kayl Kondik.

Agar prezidentlik poygasida ijobiy natija bölmasa, Senatda köproq örin egallaş uçun kuraşga eʼtibor kuçayadi.

Bu (hali ham) koronavirusga qarşi saylov

Prezident Donald Trampning koronavirusga qarşi kuraşiş siyosatining sustligi demokratlarning asosiy quroliga aylandi. Demokratlarning fikriga köra, mamlakatning virus öçoğiga aylanişi Tramp maʼmuriyatining notöğri siyosati bilan boğliq.

Tramp virusga qarşi kuraş ğoyalarini olğa surişda davom etayotgan bölsa ham, hatto uning baʼzi sodiq ittifoqçilari ham işlar talab qilganidek emasligini tan olişmoqda.

«Biz uni (koronavirus - tahrir) mağlub qilmadik. Menimça, barça şu fikrda», dedi Florida ştatidan respublikaçi senator Rik Skott CNN telekanali muxbiri Jeyk Tapperga. «Barçamiz niqob kiyişimiz kerak, ijtimoiy masofa saqlaşimiz kerak... Bizda hali köp işlar qiliş kerak ».

Tramp agar seşanba kungi saylovlarda ğalaba qozona olmasa, bu uning koronavirusga qarşi olib borgan sust siyosati bilan ölçanadi.

Muddatidan oldin ovoz beriş

2020 yilgi saylovlarda 91 milliondan ortiq byulletenlar allaqaçon berilgan bölib, tört yil avvalgi 58 million ovozdan ustun bölib, 2016 yilgi tanlovda berilgan ovozlarning deyarli uçdan ikki qismini (136,5 million) taşkil etdi.

Texasda ham, Gavayida ham, 2016 yildagi ovoz berişdan köra köproq odamlar 2020 yilda ovoz berişdi. 35 ta ştat (va Vaşington DC) 2016 yilgi saylov byulletenlari, şu jumladan «CNN»ning eng raqobatbardoş reytingga ega bölgan 16 ştatining 13 tasining yarmidan ötib ketdi: Texas, Jorjiya, Şimoliy Karolina, Nevada, Florida, Arizona, Kolorado, Viskonsin, Men, Ayova, Miçigan, Minnesota va Nebraska.

Demokratlarning respublikaçilarga nisbatan muddatidan oldin ovoz beriş ehtimoli ança yuqori ekanligini körsatadigan sörovnomani hisobga olgan holda, ovozlarning juda köpligi sobiq vitse-prezident Jo Baydenga seşanba kunigaça ovozlari soni böyiça yetakçilik qilişini anglatadi.

Trampning imkoniyatlarini erta ovoz berişda söng körgan raqamlarga töğri kelişi mumkinmi degan savol tuğiladi. Erta ovoz beriş natijalari seşanba kungi asosiy saylovlar natijalari bilan umumlaşmagunça aniq bir xulosaga kelişimizga sabab böla olmaydi.

AQŞda prezident qanday saylanadi?

Amerika Qöşma Ştatlari prezidenti va vitse-prezidentini saylaş - bu bilvosita saylov bölib, unda AQŞning ellik ştatidan birida yoki Vaşingtonda ovoz beriş uçun röyxatdan ötgan Amerika Qöşma Ştatlari fuqarolari ovoz berişadi. Qöşma Ştatlarda «Electoral College» tizimi bölib, Amerika Qöşma Ştatlari Konstitutsiyasida har tört yilda bir marta Amerika Qöşma Ştatlari prezidenti va vitse-prezidentini saylaş uçun tuzilişi şart bölgan prezident saylovçilar guruhini nazarda tutadi. Konstitutsiyaning maʼlum moddalarida har bir ştat öz qonun çiqaruvçi organi tomonidan belgilanadigan tarzda saylangan saylovçilari prezidentlik saylovlarida iştirok etişini belgilaydi. Hozirda 538 nafar saylovçi bor. Tramp yoki Bayden saylovda ğalaba qozoniş uçun saylovçilarning mutlaq köpçilik ovozi 270 va undan ortiq ovoz talab qilinadi.

Djo Baydenning ğalaba sari yöli

Bayden lagerida işonçli deb topilgan 203 saylovçilar ovozidan boşlaşimiz mumkin. Undan keyin unga Nevada (6 saylovçi ovozi) va Kolorado (9) ni qöşilsa, 218 saylovçilar ovozi yiğiladi. Mazkur ştatlarda demografik holat Trampning konservatizmidan uzoqroq, deb hisoblamoqda CNN siyosiy muxbiri.

Endi Bayden uçun anʼanaviy Demokratik ştatlarni - Minnesota (10), Miçigan (16) va Viskonsin (10) ni qöşiş mumkin. Tramp 2016 yilda Viskonsin va Miçiganda ğalaba qozonganligini ham yodda tutişimiz lozim. Tramp uşbu uçlikdan Minnesota ştatida eng yaxşi örinni egallab turibdi va «Real Clear Politics» sörov natijalariga köra, u Baydenni deyarli 5 oçko ortda qoldirmoqda. Şunday qilib, hozirça taxminan 254 saylovçining ovozi Bayden tomonda.

Bu bizni Pensilvaniya va uning 20 saylovçilar ovoziga olib keladi. Agar Bayden özi tuğilgan ştatda ğolib çiqsa, bu 274 saylovçining ovozini yiğadi degani. Bu esa Oq Uy rahbarligiga bölgan yöli Trampga qaraganda yengilroq ekanligini körsatib beradi.

Bunday stsenariy Baydenga Florida, Jorjiya, Texas, Arizona, Ayova va Ogayo ştatlaridan ayrilib ham prezident etib saylanişiga imkon beradi.

Donald Trampning ğalabaga bölgan yagona yöli

Prezident Tramp, şubhasiz, seşanba kungi saylovlarga unçalik kuçsiz emas. 270 saylovçilar ovozini va ikkinçi muddatni qölga kiritadigan saylov xaritasi maʼlum darajada işonçli ekanligiga urğu berilgan.

Trampga özining lagerida joylaşgan, yuqori tekislik ştatlari va janubda joylaşgan 125 saylovçilar ovozini olaylik. Unga prezidentlik darajasida anʼanaviy ravişda respublikaçilarni yoqlab kelgan ştatdan saylovçilarning ovozlarini qöşamiz: Texas (38 saylovçilar ovozi), Jorjiya (16), Ogayo (18) va Arizona (11). Bu Trumpni 208 saylovçilar ovoziga ega qiladi.

Taxminan bir asr içida biron bir respublikaçi Oq Uyga Floridani yutmasdan ega çiqmagan va Tramp ğalaba qozonişi uçun unga Sunshine State va uning 29 saylovçilar ovozi ham kerak. Bu Trampni jami 237 ga yetkazadi.

Sörovnomalar Ayova (6) va Şimoliy Karolina (15) bir-biriga juda yaqinligini körsatgan bölsa-da, Tramp ikkalasini ham 2016 yilda yutgan. Bu 258 saylovçilar ovozi yiğildi degani.

Barçasi Pensilvaniya ştati bilan boğlanib qoladi. Pensilvaniya ştatidagi sörov natijalari Baydenda pastroq, ammo uşbu ştat Baydenning tuğilgan yeri hisoblanadi. Agar Tramp ikkinçi muddatga saylanişni istasa, Pensilvaniyada ğalaba qozonişi şart. Şunda Tramp 278 saylovçilar ovozi bilan ikkinçi muddatga saylanadi.

×